TV a rozwój dziecka

   

Telewizja, a rozwój dziecka.

                                 Oglądanie telewizji jest dzisiaj bardzo popularną formą spędzania czasu zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. W niektórych domach całe życie toczy się w dyktowanym przez telewizję rytmie – nie planuje się wizyty  gości w godzinach nadawanych programów, kąpie się dziecko przed dobranocką, nie odbiera telefonów w czasie “Wiadomości”.

Wielogodzinne oglądanie telewizji odbiera możliwość cieszenia się ważnymi chwilami – przebywaniem z najbliższymi, rozmową, dzieleniem się codziennymi sprawami. Z przerażających statystyk amerykańskich wynika, że dzieci w wieku od dwóch do pięciu lat oglądają telewizję przeciętnie przeszło 25 godz. Tygodniowo. Niektóre z nich wpatrują się w ekran telewizora 5-6 godz. dziennie!

 

      Długie przesiadywanie przed telewizorem wiąże się z następującymi problemami:

- dzieci popadają w rodzaj transu, w którym przemiana materii spada o 16% (syndrom “tępego warzywa”),

- spada aktywność fizyczna – dzieci uzależnione od tv konsumują więcej – oglądanie zachęca do ciągłego pogryzania, a reklamy dodatkowo skłaniają do opychania się niezdrowym jedzeniem,

- wzrasta poziom cholesterolu, jako skutek zmniejszonej aktywności, spowolnienia przemiany materii i wysokokalorycznego pożywienia,

- zmniejsza się aktywność intelektualna i społeczna, hamowaniu ulega rozwój umiejętności niezbędnych do odczuwania głębszych satysfakcji z życia, takich jak: czytanie książek, ćwiczenia fizyczne, zabawy z rówieśnikami, majsterkowanie, malowanie,

- osłabieniu ulega wyobraźnia dziecka, naturalna dziecięca skłonność do twórczych zachowań i zabaw,

- zachodzi podejrzenie, że oglądanie przemocy i gwałtu w telewizji rodzi agresywne zachowania udzieci. Magazyn naukowy “Journal of the American Medical Association” opublikował wyniki badań, które ukazały, co sie stało w różnych krajach po wprowadzeniu8 telewizji. Wszędzie tam nastąpiła natychmiastowa eksplozja przemocy na placach zabaw, a w ciągu 15 lat podwoiła się liczba morderstw. Dlaczego po 15 latach? Tyle czasu potrzeba, aby po brutalizacji agresywnymi programami, 3,4,5-latkowie osiągnęli “dojrzałość kryminalną”.

- źle dobrane programy, jeżeli nie wywołują zachowań agresywnych, to w najlepszym razie ograniczają wrażliwość na przemoc, sprawiają, że młodzi ludzie przyjmują ją obojętnie (czemu miałoby być inaczej, skoro postać zmasakrowana w jednym epizodzie wraca do pełnej formy w następnym).

 

     Małe dzieci z trudem lub wcale nie odróżniają realiów od fikcji. Wszystko, co widzą lub słyszą biorą dosłownie, wytwory  fantazji przerażają je, gdyż są identyfikowane z prawdą. Dla kilkulatka rzeczy widziane w telewizji są równie prawdziwe, jak to co dzieje się w jego pokoju lub na podwórku. Dziecko pozornie nie wystraszone oglądając program budzący niepokój, przeżywać może później głęboki lęk, koszmary senne. Programy informacyjne przekazujące wiadomości o pożarach, klęskach, żywiołowych, morderstwach, katastrofach stają się szczególnie niebezpieczne. Młodzi widzowie maja tendencje do wyobrażania sobie, że to co dzieje się na ekranie, może przytrafić się im samym lub bliskim.

W wielu programach dominują wartości negatywne: aprobata dla przemocy lub kłamstwa, przekonanie, że rzeczy  materialne czynią człowieka popularnym lub ważnym (negatywny wpływ reklam telewizyjnych).

     Rodzice często włączają telewizor wtedy, gdy dziecko jest znudzone, niegrzeczne, zmartwione, ma jakiś problem. Eksperci przewidują, że tak traktowane dzieci mogą w przyszłości mieć mniejsze zdolności adaptacyjne w stosunku do otaczającego je świata. Zamiast dawać sobie radę z normalnymi kłopotami dnia codziennego mogą skłaniać się do łatwych uników. Kiedy małe dziecko ogląda bajkę o Pinokiu – bez wsparcia dorosłego – uczy się,że nie trzeba stawiać czoła rzeczywistości.

     Dzieci nałogowo oglądające tv na ogół są opóźnione w rozwoju społecznym i intelektualnym.     Mają mniej wykształconą sprawność czytania, osiągają gorsze wyniki w nauce, niż dzieci spędzające niewiele czasu przed ekranem. Przeznaczają mniej czasu na naukę, co w rezultacie zmniejsza skłonność do tych zajęć. Styl nauczania poprzez telewizje z użyciem zaawansowanych technicznie efektów specjalnych powoduje, że dzieci poza oglądaniem tv stają się bierne, szybko się nudzą , mają zaburzenia koncentracji uwagi. Nadmierne oglądanie telewizji we wczesnym dzieciństwie, może zahamować zainteresowanie dziecka książkami, konieczne dla całego rozwoju intelektualnego. Brak czasu na zabawy z rówieśnikami, rodzeństwem, na poznawanie bliższego i dalszego otoczenia, może spowodować znaczne opóźnienie rozwoju społecznego.

       Telewizja podając cały obraz, w przeciwieństwie do książki, osłabia wyobraźnię dziecka. Poza nielicznymi wyjątkami programy telewizyjne nie zachęcają do nowych pomysłów, nie pobudzają twórczych instynktów. Dzieci spędzające dużo czasu przed telewizorem mają osłabioną zdolność do samodzielnej zabawy, brak im do tego motywacji. Zmanierowane natłokiem wrażeń nie czynią żadnych wysiłków, by wymyślać zabawy wymagające pracy intelektu i wyobraźni.

      W rodzinach oglądających telewizję od rana do wieczora następuje osłabienie więzi rodzinnych i społecznych, ponieważ nie ma czasu na wymianę myśli, uczuć i innych wartości.

 

 

 

                                       Telewizja niesie również wiele wartości pozytywnych. Mimo swych wad daje dostęp do cudownej krainy obrazów, dźwięków i postaci, które nie tylko dostarczają nową wiedzę, ale wzbogacają już posiadaną, bawią i wychowują. W niektórych programach dla dzieci czyni się wysiłki, by propagować pozytywne wartości, jak tolerancja, współdziałanie z innymi, uczciwość, współczucie. Telewizja przenosi do odległych zakątków świata, a nawet wszechświata, pokazuje przyszłość i przeszłość, sprawy zwykłe i egzotyczne, świat sztuki i nauki. Mądrze dawkowany dostęp do telewizji może być wzbogacający dla dziecka i domowych relacji.

         Amerykańska Akademia Pediatryczna opracowała wskazówki, które mogą pomóc rodzicom w wykształceniu u dzieci zdrowych nawyków korzystania z telewizora:

- Ustalenie wyraźnych granic czasu spędzanego przed ekranem

Pediatrzy radzą, aby skrócić oglądanie telewizji do 1-2 godz. Dziennie (przeciętny Polak poświęca 4 godz.).

- Konsekwentne przestrzeganie ustalonych limitów – jeżeli po zakończeniu wybranego programu rodzice nie będą wyłączać telewizora, ograniczenia nie będą miały sensu (zasady można złamać w przypadku choroby dziecka lub, gdy w tv jest coś, co szczególnie dziecko interesuje).

- Jeżeli wszystkie miejsca siedzące w pokoju są ustawione frontem do ekranu, chcąc nie chcąc uwaga rodziny skoncentrowana jest na telewizorze, można spróbować zmienić ustawienie mebli.

- Nie powinno się wstawiać telewizora do dziecięcego pokoju -powoduje to izolację dziecka w sensie fizycznym i znacząco zmniejsza ilość kontaktów w rodzinie.

- Należy wybrać właściwą porę oglądania telewizji. Nie jest wskazane włączanie telewizora podczas posiłków, spotkań rodzinnych oraz w czasie zabaw. Posiłki i spotkania powinny służyć rodzinnej integracji, zabawy – nauce współżycia z innymi.

- Oglądanie tv wspólnie z dzieckiem pozwoli rodzicowi skorygować błędne poglądy, wskazać pozytywne wartości, może być aktywnym zajęciem – tematem do rozmów, zabaw, śpiewów, tańca i innych zajęć artystycznych.

 

         Rodzice powinni pamiętać, że telewizja nie jest sposobem na rozwiązywanie problemów. Nie może stać się panaceum na uspokojenie, pocieszenie, czy być formą reagowania na potrzeby dziecka – to zdecydowanie rola rodziców. Nie należy też używać telewizji jako formy przekupstwa, kary czy nagrody. Kojarzenie tv z dobrym zachowaniem może spowodować, że wyda się ona atrakcyjniejsza. Dziecko od najwcześniejszych lat powinno nauczyć się wybierać w wielorakiej ofercie programowej tego, co je najbardziej interesuje.

       W nauce kultury obcowania z ogólnie pojętą telewizją decydujący wpływ  ma przykład rodziców, muszą być oni dla dziecka wzorem odpowiedzialnego oglądania telewizji.

           Negatywne oddziaływanie telewizji może być zlikwidowane lub osłabione poprzez odwrócenie uwagi rodziny przez wprowadzenie zajęć integrujących jej członków, jak: gotowanie, uprawianie ogródka, robótki ręczne, wyprawy  do ciekawych miejsc. Dobrze dobrane programy telewizyjne można wykorzystać do wyrabiania zmysłu obserwacji, działań twórczych, wyobraźni, rozwoju intelektu. Umiejętnie dobrane i właściwie dozowane pomogą w przekazywaniu pozytywnych wartości, będą wspierać a nie hamować wszechstronny rozwój dziecka.

 

                            

 

                                                                    Opracowała:

                                                                Anna Rychławska – Krzyśko

 

 

 

 

 

LITERATURA:

 

1.Eisenberg A., Murkoff H.E., Hathaway B.: “Poradnik dla matek i ojców”, Poznań 2000.

2.Izdebska J.: “Rodzina, dziecko, telewizja”, Białystok 1998.

3.Lepar A.: Pedagogika mass-mediów”, Łódź 1998.

4.“Studia nad rodziną”, 6/2000, s. 115-122.

5.“Życie”, 20-21 marca 1999.